Here comes the Sun!

WebmasterNieuws

Door de eeuwen heen heeft de mens zich zelf in de schepping centraal gesteld. De aarde was het middelpunt van het middeleeuwse denken. Iets anders denken, of erger nog verkondigen, was ketterij! Het waren Copernicus en Galilei die rond 1600 stelden dat niet de zon om de aarde draaide, maar juist ‘andersom’, dat de aarde, samen met de andere planeten, om de zon draaiden. Inmiddels weten we dat ons zonnestelsel slechts een (onbeduidend?) onderdeel vormt van het Heel-al, het Universum. Toch blijven mensen onverbeterlijk eigenwijs en hoogmoedig. Ik zal proberen dit aan te tonen aan de hand van wat ik het ‘Al Gore effect’ noem: het besef dat de aarde geleidelijk opwarmt, de poolkappen smelten en het waterpeil stijgt met alle- al dan niet- voorspelbare gevolgen van dien. Sinds 1850 is de gemiddelde oppervlakte temperatuur van de aarde met 0,76 º C gestegen. Het is waarschijnlijk dat deze opwarming vooral de laatste 50 jaar is veroorzaakt door menselijke activiteiten. Momenteel is een gratis openlucht tentoonstelling te bezoeken in Brussel, vlak tegenover het koninklijke paleis. Op ca 100 grote kleurenfoto’s wordt een indrukwekkende blik op de aarde geworpen, met daarbij een indringende tekst over wat er allemaal aan de hand is. Een aanrader om te gaan bekijken!

Ik zal de laatste zijn te ontkennen dat de aanwezigheid van de mens op aarde louter positieve gevolgen heeft gehad voor onze planeet. Het gaat mij echter te ver om de schuld van alle narigheid in de schoenen te schuiven van diezelfde mens. Is het niet kortzichtig of zelfs hovaardig om aan te nemen dat de mens in staat zou zijn om dergelijke effecten zelfstandig in gang te zetten? Door dit denkbeeld plaatsen we ons weer in het centrum van het Universum, een plaats die ons bepaalt niet toekomt!

Bescheidenheid zou ons sieren

Als er één bron is die tot dit alles wél in staat geacht moet worden is het dé Zon, ònze Zon! Maar ook de zon is ondergeschikt aan de mystieke krachten van het Universum.
De zon is een gigantische energiebron en straalt haar energie uit in alle richtingen. Slechts een zeer beperkt deel, een fractie bereikt de aarde, maar is desondanks wel mede verantwoordelijk voor het ontstaan van leven op onze planeet. De hoeveelheid zonne energie die ons bereikt is niet constant en afhankelijk van nog grotendeels onopgeloste factoren. Dat geldt in het bijzonder ook voor de verklaring van het optreden van ijstijden, waarin de aarde duizenden (zelfs miljoenen) jaren werd bedekt door dikke landijsmassa’s waarvan we nu nog de resten aantreffen op de polen en op bergketens zoals de Alpen en de Himalaya. Deze ‘laatste’ ijstijd begon 2 miljoen jaar geleden en eindigde circa 10 duizend jaar geleden. Gedurende deze periode wisselende relatief warme- en koude perioden elkaar af. Als verklaring voor de ijstijden blijven wetenschappers steken in veronderstellingen. Als aardse factoren worden o.a. genoemd: vulkanisme, verschuivingen van continenten, wijzigingen in de zeespiegel en zeestromingen en veranderingen in de atmosfeer, waaronder het stof- en koolzuur gehalte. Als buitenaardse factoren worden verschillen in de stralingsintensiteit van de zon genoemd, zoals samenhangend met uitbarstingen van energie aan het oppervlak van de zon, de zogenaamde zonnevlekken. Zelfs minimale veranderingen in het Universum zouden vergaande consequenties kunnen hebben. De mens speelde in deze laatste ijstijd slechts een ondergeschikte rol. Voorlopig hou ik het erop dat het menselijke ingrijpen een bescheiden rol speelt in dit complexe proces. Wat mij vooral verontrust is de relatieve snelheid waarin deze veranderingen tot stand komen: niet een kwestie van duizenden, maar van tientallen jaren!

Maatschappelijke plicht

Dat neemt niet weg dat we als (tijdelijke!) bewoner van de aarde de plicht hebben ons ‘kampvuur’ netjes achter te laten en alle afval zorgvuldig te verwijderen. Dat daar een groot probleem ligt zal ik niet ontkennen. Alle maatregelen om ‘ons’ afval te beperken of te ‘recyclen’ ondersteun ik ten volle: of het echt mogelijk is om alles tot stof te laten weder te keren betwijfel ik wel eens……..

De zon als energiebron

Maar we zouden het over de zon hebben. Een bron van welhaast onuitputtelijke energie. Door de positie van de aarde in ons zonnestelsel is leven op aarde mogelijk: een beetje dichter bij de zon en het wordt te heet, een beetje verder weg en het wordt te koud. Door de draaiing van de aarde om zijn eigen as en door de draaiing van de aarde om de zon ontstaan etmalen en seizoenen waardoor licht en donker, zomer en winter en warmte en kou elkaar afwisselen. Ook op onze aarde zijn gebieden waar menselijk leven nauwelijks mogelijk is. Het is dus al met al een labiel evenwicht.

De straling van de zon

Dat we volledig afhankelijk zijn van de zon is voor mij ‘zonneklaar’!
We moeten verstandig omgaan met de straling van de zon. Zonnestraling bestaat uit zichtbaar licht en infrarood- en ultraviolet licht die beiden niet zichtbaar zijn. Infrarood is overwegend warmtestraling. Het ultraviolette licht bestaat uit 3-componenten: UV-A, UV-B en UV-C. UV-C stralen bereiken het aardoppervlak niet of nauwelijks. De dampkring van de aarde houdt de meeste UV-straling tegen. Door aantasting van de dampkring (het ‘gat’ in de z.g. ozonlaag) vermindert deze natuurlijke bescherming. Door klimaatverandering is het waarschijnlijk dat in Nederland steeds meer zonnedagen worden geteld en dat we meer dan voorheen rekening moeten houden met deze veranderende omstandigheden.

De UV-straling die ons bereikt is vooral A en B straling en is mede afhankelijk van de bewolking. De UV-straling heeft goede en slechte kanten. Goed: Zonlicht versterkt de natuurlijke weerstand van de huid en is noodzakelijk voor de vorming van vitamine D in de huid. Dit vitamine voorkomt ontwikkelingsstoornissen van de botopbouw en het ontstaan van rachitis of ‘Engelse’ ziekte. Slecht: Door teveel zon worden eiwitten (DNA-materiaal) in de huidcellen beschadigd waardoor huidkanker kan ontstaan, zoals basaalcel carcinoom en melanoom. De elastine vezels in de huid worden beschadigd waardoor eerder veroudering- verschijnselen ontstaan (rimpels!). Verder ontstaan pigmentvlekken (ouderdomsvlekken)

De huid is over het algemeen in staat om zich te beschermen tegen teveel zonlicht, door een natuurlijk afweersysteem te activeren dat pigmentkorrels, melanine’ aanmaakt dat de huidcellen als een micro-parasol beschermt. De huid wordt bruiner naarmate het meer aan zonlicht wordt blootgesteld. Dit is de belangrijkste oorzaak van het ontstaan van een ‘donkere’ huid in tropische en subtropische gebieden . Dat is een natuurlijk afweersysteem. Maar mensen zijn eigengereid en trekken een te sterke wissel op dit natuurlijke afweersysteem en willen genieten ‘van de eerste tot de laatste’ zonnestraal. Dat kan alleen door aangepaste kleding, het gebruik van zonnebril en zonnecrème. Dit houdt in dat we ons gehele lichaam zouden moeten voorbereiden op de zon, wat we meestal niet consequent doen! Onze huid is hét orgaan waar de interactie met de zon tot stand komt en we kunnen 4 graden van gevoeligheid voor de zon onderscheiden, die gekoppeld zijn aan een grenswaarde, de z.g. ‘self protection time’ SPT. Bij langere blootstelling en overschrijding van deze grenswaarde ontstaat schade in de zin van verbranding en kans op cel schade (zie boven).

Huidtypen

Hieronder de 4 huidtypen en de bijpassende SPT:
Type 1: lichte tot zeer lichte huid, verbrandt altijd en bruint nooit (!) SPT: 5-10 minuten
Type 2: lichte huid, verbrandt snel en bruint langzaam SPT: 10-20 minuten
Type 3: vrij lichte huid, verbrandt snel maar wordt gemakkelijk bruin SPT: 20-30 minuten
Type 4: getinte huid, verbrandt vrijwel nooit en bruint snel SPT: 30-40 minuten

De relatie huidtype, Self Protection Time en Sun Factor

Het lijkt ingewikkeld, maar is het niet. Ik geef een voorbeeld dat voor de meeste mensen geldt: 80% van onze bevolking valt onder huidtype 3. Gemiddelde SPF is 25 minuten. Met een zonnecrème met een Sun Factor van 15 kan men 25×15 minuten in de zon verblijven zonder te verbranden, dus ’s morgens en ’s middags een paar uur. De blootgestelde huid wel goed insmeren. Bij een gevoeliger huid, type 2, is dit 15×15 minuten, dus ruim 3 uur. Bedenk daarbij dat de zon tussen de middag het meest intensief is, dus in dit geval een uurtje s’ochtends en een uurtje ’s middags: goed insmeren en een siësta inlassen!

Urenlang ‘bakken’ in de zon is voor vrijwel alle huidtypen schadelijk. Zelfs als men niet verbrandt zit men toch op de blaren van een vroegtijdig verouderende huid. En voor de goede orde: U kunt daar niet tegenop smeren!
Wat we van de zon verwachten: een stralend uiterlijk, krijgen we meestal niet. Er zijn minder schadelijke methoden om er beter uit te zien, denk maar aan een goede huidverzorging of ‘bruinen zonder zon’. Het is belangrijk dat we de jeugd al vroeg wijzen op de gevaren van de zon, zeker nu het klimaat aan het veranderen is.

Als men subtropische of tropische vakantieoorden bezoekt moet men rekening houden met een verhoging van de Sun Protection Factor naar 30 of zelfs 50. Ook in het hooggebergte is de straling intenser en moet met een hogere factor worden gerekend.
En wat te denken van een katoenen T-shirt als bescherming tegen de zon? De zon schijnt daar vrijwel dwars doorheen en de Sun Factor is slechts 5…….!

Het verschil tussen een zonnecrème en een sunblock of sunscreen

Een zonnecrème absorbeert veel, maar niet alle UV straling. Met een sunblock wordt de straling vrijwel geheel geblokkeerd door toepassing van titaniumdioxide of zinkoxide. De moderne sunblocks zijn praktisch onzichtbaar. Let bij aanschaf of er titanium of zink in het product is verwerkt!

Geschreven door: Dr. J.C. de Valois

Bekijk hier alle zonbescherming van Dermophisiologique

Bekijk hier alle zonbescherming van Declaré